Zatoki na szóstkę
Zapalenie zatok jest częstym problemem zdrowotnym. Cierpi na nie ok. 5% mieszkańców Europy Środkowej, a co roku chorobę tę lekarze diagnozują u ponad 37 milionów Amerykanów. Przyczyną rosnącej liczby problemów z zatokami jest m.in. wzrost zanieczyszczenia środowiska oraz zwiększona oporność bakterii na antybiotyki.
Rola „przestrzeni powietrznych”
Zatoki przynosowe są przestrzeniami powietrznymi w kościach czaszki wysłanymi błoną śluzową i wypełnionymi powietrzem (do napowietrzenia zatok dochodzi zazwyczaj w ciągu pierwszych 10 lat życia, dlatego choroby zatok są rzadkie u dzieci). Są one połączone z jamą nosową i dzielą się na: klinowe, sitowe (komórki sitowe), czołowe oraz szczękowe. Łączna objętość zatok przynosowych wynosi 80-100 cm3.
Najwcześniej rozwijają się komórki sitowe. Zatoki szczękowe rosną stopniowo (w zależności od wyrzynania się zębów). Zatoki czołowe rozwijają się między 4 a 9 rokiem życia, zaś zatoki klinowe w 7 roku życia.
Wyściełająca zatoki błona śluzowa jest pokryta urzęsionym nabłonkiem. Nabłonek ten oraz warstwa śluzu na jego powierzchni odgrywają podstawową rolę w mechanizmie obronnym i oczyszczającym nosa oraz zatok przynosowych. Śluz służy do usuwania zanieczyszczeń z błony śluzowej. Dzięki ruchowi rzęsek spływa on z zatok przez nos. W śluzie zatok i nosa znajdują się substancje powodujące niszczenie bakterii czy wirusów dzięki swoim właściwościom chemicznym i fizycznym (np. utrudniając bakteriom przyleganie do błon śluzowych czy też rozpuszczając otoczki bakteryjne). Powłoka śluzu ulega odnowieniu co 10-15 minut.
Co to jest zapalenie zatok?
Każdy czynnik, który powoduje opuchnięcie błon śluzowych w zatokach, bądź też utrudnia rzęskom przesuwanie śluzu, może wywołać zapalenie zatok - proces zapalny błony śluzowej zatok przynosowych i nosa. Stan zapalny rozwija się z powodu zaburzeń w wentylacji i odpływie wydzieliny. Może być następstwem zarówno zakażenia bakteryjnego, wirusowego, grzybiczego (rzadziej), alergii (ok. 30% wszystkich przypadków zapalenia zatok u dzieci w wieku szkolnym) lub odmienności budowy anatomicznej bocznej ściany jamy nosa. Zazwyczaj choroba wywołana przez bakterie lub wirusy nazywana jest ostrym zapaleniem zatok.
W ostrym zapaleniu zatok występuje podwyższona ciepłota ciała, złe samopoczucie, upośledzona drożność nosa związana z obecnością patologicznej wydzieliny spływającej do gardła. Ostre zapalenie zatok najczęściej jest następstwem przedłużonego przeziębienia czy grypy. Może trwać nawet cztery tygodnie (i dłużej).
Ostre zapalenie zatok występuje najczęściej w powiązaniu z katarem. Błona śluzowa zatok stale produkuje śluz, który u zdrowej osoby jest przesuwany w kierunku ujścia zatok i dalej przez śluzówkę nosa w kierunku gardła. Jeśli odpływ wydzieliny jest prawidłowy, nawet w przypadku infekcji, stan zapalny zatok jest zazwyczaj przejściowy. Jeśli jednak odpływ wydzieliny jest utrudniony, może dojść do zaostrzenia procesu chorobowego i nasilenia objawów. Jeśli objawy stałe lub okresowe utrzymują się dłużej (nawet przez 12 tygodni!), wówczas mówimy o przewlekłym zapaleniu zatok.
Oznaki ostrego zapalenia zatok:
podwyższona temperatura ciała
złe samopoczucie
uczucie zatkanego nosa
patologiczna wydzielina spływająca do gardła
Oznaki przewlekłego zapalenia zatok:
uczucie zatkanego nosa
wydzielina patologiczna
ból w rzucie zatok, bóle głowy
brzydki oddech
zmęczenie
Jak rozpoznać, które z zatok są objęte procesem chorobowym?
Zatoki szczękowe: ból zatoki, zębów, skroni, oczu, nasilający się podczas uniesienia głowy, a zmniejszający przy leżeniu; osłabienie, upośledzenie węchu. Gdy pojawia się nocny kaszel, a dolegliwości nasilają się w ciągu dnia, pojawia się uczucie ucisku poniżej gałki ocznej lub przewlekły ból zębów, proces zapalny w zatokach przechodzi w stan przewlekły.
Zatoka czołowa: ból jest bardzo silny, zlokalizowany w okolicy czoła; nasila się podczas leżenia, a zmniejsza po uniesieniu głowy.
Zatoki sitowe: ból w wewnętrznym kąciku oka, ból skroni, wokół oczu, nasilający się w pozycji leżącej i podczas kaszlu; ból zmniejsza się po uniesieniu głowy.
Jaka terapia?
Gdy zakażenie z zatok rozprzestrzeni się w obrębie czaszki, może być niebezpieczne. Nieleczone lub źle leczone zapalenie zatok przynosowych może prowadzić min. do takich powikłań jak zapalenie powiek, nerwu wzrokowego, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.
Zapalenie zatok przynosowych, któremu towarzyszy ropna wydzielina z nosa, gorączka i obrzęk twarzy należy leczyć antybiotykami. Lekarze często uważają, iż trudno jest wyleczyć przewlekłe zapalenie zatok, gdyż nawet długotrwała antybiotykoterapia nie przynosi zadawalających rezultatów.
Euphorbium comp. SN, homeopatyczne krople doustne, można stosować w zapaleniu zatok o różnej etiologii (wirusowej, bakteryjnej, alergicznej). Lek upłynnia wydzielinę i ułatwia jej odpływ zatok. Może być także stosowany równolegle z antybiotykoterapią, gdyż usprawnia odpływ wydzieliny i poprawia komfort oddychania, czego nie zapewnia antybiotyk stosowany samodzielnie. Jest bezpieczny w terapii dzieci i dorosłych. Cena: ok. 27,80 zł (30 ml).
O czym warto pamiętać w trakcie leczenia zapalenia zatok?
Należy powstrzymać się od palenia papierosów i picia alkoholu (alkohol także powoduje opuchnięcie błony śluzowej zatok). Zalecany jest solidny odpoczynek. Leżenie na plecach może powodować zatykanie się zatok, lepiej więc wypoczywać leżąc na boku. Należy także dużo pić (aby wspomóc rozrzedzanie wydzieliny) – najlepiej często popijać gorące napoje. Osoby skłonne do zapaleń zatok powinny unikać pływania w basenach z chlorowaną wodą, gdyż chlor podrażnia błonę śluzową nosa i zatok.
Naturalne sposoby wspierające walkę z zapaleniem zatok:
można trzymać przy twarzy rozgrzany, mokry ręcznik i wdychać parę
miejscowe ogrzewanie światłem czerwonym złagodzi bolesność, poprawi ukrwienie błon śluzowych i wzmocni układ odpornościowy
przy tendencji do nawrotów (u starszych dzieci) skuteczna bywa akupunktura
oraz inne sposoby stosowane w terapii kataru:
nawilżanie powietrza wodą z solą kuchenną
inhalacje (u starszych dzieci)
